Leiders in transport en logistiek staan onder druk om de efficiëntie en veiligheid te verhogen. En dat in een operatie die steeds complexer wordt en onder zwaardere regelgeving valt. De vrachtvolumes blijven hoog en klanten stellen steeds hogere eisen. Eurostat meldde dat het wegvrachtvervoer in de EU in 2024 uitkwam op 1.869 miljard tonkilometer, het spoorvrachtvervoer op 375 miljard tonkilometer. De sector draait op grote, onderling verbonden netwerken, waar een strakke planning en foutloze operaties het verschil maken.
De aanhoudende personeelskrapte maakt die opgave nog groter. In 2025 meldde de IRU dat er in Europa 426.000 vacatures voor vrachtwagenchauffeurs openstonden. Meer dan een derde van de chauffeurs is ouder dan 55, slechts 4% is jonger dan 25, en tegen 2029 zullen naar verwachting zo’n 550.000 vrachtwagenchauffeurs met pensioen gaan.
In de spoorwegsector zien we hetzelfde: in Duitsland zal tegen 2030 naar verwachting ongeveer de helft van het operationele personeelsbestand zijn uitgestroomd (bron: Allianz pro Schiene / VDV – prognoses personeelsbestand Duitse spoorwegsector). Dit is geen exclusief Duits vraagstuk. In heel Europa melden spoorbedrijven dezelfde ontwikkeling: een vergrijzend personeelsbestand, en te weinig jonge instroom om dat op te vangen.
AI biedt in deze context een belangrijke kans. De vraag is hoe een implementatie eruitziet die ook standhoudt bij projecten waar veiligheid voorop staat.
Het tekort aan arbeidskrachten opvullen
In grote delen van transport en logistiek, en zeker bij het spoor, is het tekort aan personeel al jaren onderwerp van zorg. Steeds meer organisaties zien nu dat technologie kan helpen om dat gat te dichten en tegelijk veilige, efficiënte operaties te ondersteunen.
Olaf Radant, Principal bij Eraneos, ziet een uitgelezen moment om slimmer met de personeelsdruk om te gaan. “De sector zet praktische tools in om onnodige werkdruk te verlagen, beslissingen te verbeteren en ervaren medewerkers hun kennis te laten inzetten waar die de meeste impact heeft. Zo wordt het werk beter beheersbaar en wordt de organisatie als geheel veerkrachtiger”, zegt hij.
Tekorten aan mensen en vaardigheden kunnen zo richting geven aan de AI-strategie. “Kijk naar de plekken waar je te weinig mensen of skills hebt. Daar liggen vaak de grootste kansen voor AI. Als je werkplaats onderbezet is, kun je waarschijnlijk snel winst boeken met voorspellend onderhoud en de stap zetten van reactief naar proactief”, zegt Radant.
"De echte uitdaging ligt niet in de technologie, maar in de transformatie. En zoals bij elke echte verandering begint dit met een duidelijk besluit: we gaan dit nu doen. En we gaan het goed doen."
Het operationele potentieel van AI verkennen
AI kan nu al veiligheid en efficientie vergroten door repetitieve, tijdkritische en foutgevoelige taken over te nemen. In het wegvervoer gaat het bijvoorbeeld om systemen die rij- en rusttijden van chauffeurs bewaken, of die routewijzigingen en dispatchgegevens monitoren om vermoeidheid en nalevingsrisico’s eerder te signaleren. In het spoorvervoer kan AI helpen bij voorspellend onderhoud, bij ondersteuning tijdens verstoringen in de dispatch, en bij netwerkinspecties via sensoren of camera’s op treinen. In de backoffice draait het om het valideren van zendingsgegevens, het opsporen van fouten in documentatie en ondersteuning van voorspellende inkoop. Bij netwerkplanning gaat het om het voorspellen van veranderingen in ordervolumes, routestromen, beschikbaarheid van trailers, chauffeurs en depotcapaciteit.
Radant: “De meest waardevolle toepassingen zijn niet spectaculair maar alledaags: systemen en schakelaars die problemen weken van tevoren signaleren, sensoren en camera’s op treinen die het netwerk inspecteren terwijl ze rijden, en dispatchtools die helpen beslissingen te nemen in het belang van het hele netwerk, niet alleen van één afdeling.”
Een mentaliteit van verandering omarmen
De manier waarop organisaties hun AI-initiatieven opzetten, bepaalt in hoge mate het succes. Een stevige culturele basis voor verandering is daarbij een essentiële factor, zegt Radant.
“Het is belangrijk om te beginnen met een mindset waarin je experimenteren en leren door te doen omarmt. In plaats van veiligheid als argument te gebruiken om geen nieuwe aanpak te proberen, kunnen we juist vertrouwen winnen door te starten met use cases waarin AI en andere technologieën aantoonbaar bijdragen aan veiligere operaties”, zegt hij.
Vervangen of versterken?
In beide gevallen ontstaat er alleen waarde als strategie, mensen en technologie op elkaar zijn afgestemd. Ontdek hoe wij leiders helpen om AI succesvol in te zetten.
Leren door te doen
Radant benadrukt dat AI-initiatieven vanaf het begin verbonden moeten zijn met de dagelijkse operatie. “Zoek naar manieren om AI meteen in te bedden in de omgeving waar het moet werken, zoals werkplaatsen, dispatch-omgevingen, goedkeuringsprocessen en routines op de werkvloer”, adviseert hij.
Een effectieve aanpak is om te starten met een klein, scherp afgebakend probleem waarvan de operationele waarde snel zichtbaar is. Zulke projecten vragen duidelijke verantwoordelijkheden, een haalbare scope en vroege betrokkenheid van de mensen die straks met de tool werken. “Begin met een open houding, met het besef dat bruikbare systemen zelden vanaf dag één perfect zijn. Ze worden beter door gebruik, observatie en bijsturing”, zegt Radant.
"Leiders van vandaag moeten meer kunnen dan alleen maar organiseren. Er is leiderschap nodig dat onzekerheid omarmt, duidelijkheid schept en een cultuur opbouwt — want dat is precies wat het verschil zal maken tussen de implementatie van AI en echte transformatie."
De kans om vooruit te gaan
Voor veel transport- en logistieke bedrijven is de grote vraag hoe zij zich zó positioneren dat ze maximaal profiteren van AI terwijl de markt in beweging blijft. Het personeelstekort houdt aan, ervaren medewerkers vertrekken, netwerken worden complexer en de eisen rond compliance nemen toe. Die druk is tegelijk een duidelijke aanleiding om te investeren in betere tools, sterkere processen en veerkrachtiger manieren van werken.
“In de huidige markt levert in beweging komen tastbare voordelen op. We zien dat bedrijven die vroeg stappen zetten, hun veerkracht vergroten, de productiviteit ondersteunen en stap voor stap vertrouwen opbouwen”, zegt Radant. “Wat we nodig hebben, is een andere houding: in beweging komen en dingen durven uitproberen, ook als ze niet meteen perfect zijn.”
