Meet en stuur agile softwareontwikkeling op resultaat

Eraneos werkte mee aan NPR 5333, de praktijkrichtlijn die dit mogelijk maakt.

Stel: je bent IT-directeur en je zit in een sprintreview. Het team heeft weer keurig opgeleverd binnen de sprint, de sfeer is goed, en de velocity ligt op schema. Toch bekruipt je een ongemakkelijk gevoel: je weet eigenlijk niet of je waar krijgt voor je geld. Hoeveel functionaliteit is er nu écht bijgekomen? Is de kwaliteit van de code verbeterd of verslechterd? En hoe tevreden zijn de eindgebruikers eigenlijk? Agile softwareontwikkeling biedt veel voordelen, teams leveren kortcyclisch op, kunnen snel bijgestuurd worden en organisaties spelen sneller in op veranderingen. Maar sturen op resultaat? Dat blijkt in de praktijk een stuk lastiger. 

Het meten van output bij agile teams blijkt in de praktijk lastig. Teams worden doorgaans beoordeeld op leverbetrouwbaarheid: wordt de software op tijd opgeleverd? Niet op wat er daadwerkelijk is neergezet. Dat probleem begint bij de contractvorm. Organisaties contracteren agile werk bijna altijd op uurtarieven, omdat de omvang en kwaliteit van output vooraf moeilijk te definiëren is. Het gevolg: een leverancier die wordt afgerekend op uren heeft geen financiële prikkel om snel, goed en efficiënt te leveren.

Organisaties hebben daarom behoefte aan een methode waarmee agile werk gecontracteerd kan worden. Enerzijds om meer houvast te bieden zodat kwalitatief goede output wordt geleverd en anderzijds om meer recht te doen aan de grondbeginselen van agile werken (samenwerking, klantgerichtheid, focus op werkende software en flexibiliteit). Deze methode heet output-gebaseerd contracteren.

Output-gebaseerd contracteren: gezamenlijke afspraken als fundament

Gebruikersorganisaties, leveranciers en adviesbureaus, waaronder Eraneos als lead partner, hebben samen een NEN richtlijn opgesteld. Alle deelnemende organisaties hebben hun best practices gedeeld en samengebracht in deze richtlijn. Het resultaat is een Nederlandse Praktijk Richtlijn (NPR 5333) die organisaties en leveranciers helpt om grip te krijgen op agile softwareontwikkeling en -onderhoud. Eraneos maakte deel uit van de werkgroep die NPR 5333 heeft opgesteld. Onze bijdrage zat in de inhoud én in de eindredactie: we leverden de expertise voor output-gebaseerd contracteren in hoofdstuk 9 én deden een integraal review op de volledige norm.
 
Daarmee biedt de richtlijn praktische handvatten voor opdrachtgevers, leveranciers, managers en agile projectteams bij het beoordelen van kwaliteit en voortgang, de basis voor het maken van professionele afspraken met leveranciers over kosten, doorlooptijd en resultaat. Het biedt transparantie over de prestaties van softwareontwikkeling en -onderhoud aan alle belanghebbenden en helpt daarmee het gat te overbruggen dat organisaties nu ervaren bij het contracteren, meten en aansturen in de context van agile. De NEN richtlijn geeft daarmee goede handvatten om software-ontwikkeling en – onderhoud output-gebaseerd te contracteren. 

De richtlijn is ontwikkeld om organisaties objectieve meetpunten te geven op de aspecten die er in softwareontwikkeling en –onderhoud toe doen, niet als keurslijf, maar als gedeeld kompas die inzicht geven in:  

Het resultaat is dat gedurende de realisatie van softwareontwikkeling en -onderhoud op basis van een agile werkwijze er beter gestuurd kan worden op kwaliteit, snelheid, tevredenheid en prijs van de te realiseren software. En in de beheerfase kunnen er concretere afspraken met de leverancier worden gemaakt over de productiviteit van teams en medewerkers. 

Wat verandert er als je softwareontwikkeling en –onderhoud output-gebaseerd contracteert?

Door output-gebaseerd te contracteren verandert de wijze waarop je als opdrachtgever samenwerkt met leveranciers en hoe je intern stuurt op softwareontwikkeling en -onderhoud. De veranderingen zijn als volgt: 
 
– Betalen per uur → Betalen voor resultaat:  
Afspraken verschuiven van inspanningsverplichting naar output-gebaseerde contractering, waarbij leveranciers worden afgerekend op geleverde functionaliteit en kwaliteit. 
– Subjectieve beoordeling → Objectieve metrieken:   
Met eenduidige KPI’s op snelheid, kwaliteit, kosten en tevredenheid wordt sturing op het resultaat concreter en objectief.  
– Onduidelijke contracten → Heldere contractafspraken:   
De richtlijn verduidelijkt de beschikbare contractafspraken en de afwegingen die daarbij gemaakt moeten worden. 
– Ad hoc sturing → Volwassen regieorganisatie:  
Een succesvolle implementatie vraagt om een professionele opdrachtgeverorganisatie die kan meten en sturen op resultaat.  

In veel organisaties zal het toepassen van   het output-gebaseerd contracteren en vervolgens hierop meten en sturen stapsgewijs geïmplementeerd worden. Zowel de klant als de leverancier moeten zich beiden voorbereiden op het toepassen van deze methode. Dit zal in veel gevallen niet in één stap lukken. Veelal zullen organisaties stapsgewijs er naartoe groeien. De NPR geeft handvatten voor een stapsgewijze implementatie. Hiervoor zijn drie oplopende volwassenheidsniveaus vastgesteld.  

1. Niveau 1 legt het fundament met de focus op basale voorspelbaarheid: Definition of Ready en Done, schatten in story points en transparantie over load en velocity.  

2. Vervolgens richt Niveau 2 zich op de kwaliteit en de tevredenheid. Metrieken voor ‘beter’ (grotendeels geautomatiseerde kwaliteitsmetingen) en ‘tevredener’ (team, samenwerking, gebruikers) worden toegevoegd.  

3. Tot slot completeert Niveau 3 het model met productiviteit en output metrieken voor ‘sneller’ en ‘goedkoper’, waaronder leversnelheid en outputtarief, en een formele methode voor functionele omvangschatting. 

Wat zijn de resultaten van output-gebaseerd contracteren?

Output-gebaseerd contracteren levert in de praktijk het volgende op:

– Een evenwichtigere risicoverdeling tussen klant en leverancier. Anders dan bij vaste prijs of time & material verschuift het risico niet eenzijdig naar klant of leverancier. In de regel levert dit een betere samenwerking op tussen beide partijen; 

– De richtlijn combineert de flexibiliteit van agile werken met een heldere resultaatverplichting voor de leverancier. Dit zorgt ervoor dat de leverancier, ondanks de flexibele werkwijze, toch concrete resultaten moet leveren. Deze resultaatverplichting werkt als een financiële prikkel voor de leverancier om continu te blijven verbeteren. Een verbetering in de manier van werken levert de leverancier immers vaak een beter financieel resultaat op. Uit de praktijk blijkt bovendien dat dit soort verbeteringen vertaald kan worden naar concrete productiviteitsafspraken in het contract. Hierdoor profiteert ook de klant mee van de verbeteringen die de leverancier doorvoert, bijvoorbeeld doordat kosten dalen per geleverde output of de output toeneemt binnen hetzelfde budget;

– Door frequent te meten op basis van objectieve metrieken worden afwijkingen sneller en beter gedetecteerd en gecorrigeerd, wat escalaties en grote omissies vermindert;

– Vastlegging van scope, kostendrijvers, outputtarief en verwachte leversnelheid vergroot de voorspelbaarheid van doorlooptijd en kosten. 

Het grote verschil: we brengen niet alleen de richtlijn. We brengen de lessen van waar het meestal misgaat en hoe je dat voorkomt. 
 

Klaar voor het gesprek?

Benieuwd waar je nu staat? Neem contact op met Marcel of stuur een mail naar marketing.nl@eraneos.com. De richtlijn is beschikbaar via NEN (nen.nl).